गुरु पूर्णिमा गुरुहरूलाई सम्मान गर्न, उनीहरूको पूजा र सम्मान गर्न मनाइने पर्व हो। हामी सबैको जीवनमा गुरुहरूको महत्त्वपूर्ण भूमिका हुन्छ। यस्तो अवस्थामा हामीलाई आकार दिन योगदान पुर्‍याउने गुरुहरूप्रति कृतज्ञताको भावना कायम राख्नुपर्ने जनविश्वास छ। त्यसलाई व्यक्त गर्न गुरुपूर्णिमा पर्व मनाइन्छ।

हिन्दू परम्पराअनुसार आषाढ शुक्ल पक्षको पूर्णिमाका दिन गुरु पूर्णिमा पर्व मनाइन्छ। यो पर्व सामान्यतया जुन वा जुलाई महिनामा पर्छ। गुरु पूर्णिमा नेपालमा मात्र नभई भारत भुटानमा पनि मनाइन्छ।

नेपालमा गुरु पूर्णिमालाई शिक्षक दिवसका रूपमा मनाइन्छ तर भारतमा शिक्षक दिवस गुरु पूर्णिमाको दिन नभई हरेक वर्ष सेप्टेम्बर ५ मा मनाइन्छ।

बुद्ध धर्म मान्नेहरूले भगवान बुद्धको सम्झनामा गुरु पूर्णिमा मनाउँछन्। भगवान बुद्धले यसै दिन पहिलो उपदेश दिएका थिए। यसपछि मात्रै बुद्ध धर्मको सुरुवात भएको मानिन्छ।

पौराणिक मान्यताअनुसार गुरु पूर्णिमालाई महाभारतका रचयिता वेद व्यासको जन्मदिन मानिन्छ। उनको सम्मानमा यस दिनलाई व्यास पूर्णिमा पनि भनिन्छ। चार वेदको रचना गरेका हुनाले उनको नाम वेदव्यास राखिएको पनि शास्त्रमा उल्लेख छ।

प्राचीन कालदेखि नै गुरुहरूको भूमिका धेरै महत्त्वपूर्ण छ। प्राचीन सभ्यता होस् वा आधुनिक काल, समाज निर्माणमा गुरुको भूमिका महत्त्वपूर्ण मानिन्छ।

गुरुको कृपा प्राप्त नभएसम्म जो कोही पनि अज्ञानको अन्धकारमा भौँतारिन्छ र भ्रम र मोहको बन्धनमा बाँधिएर मोक्ष प्राप्त गर्दैन। गुरुबिना उसलाई सत्य र असत्यको भेद थाहा हुँदैन, सही र गलत के हो थाहा हुँदैन। पौराणिक कथाअनुसार जगतगुरु भगवान् शिवले यसै दिनबाट सप्तर्षिलाई योग सिकाउन थालेका थिए।